Bilard: zasady gry i rodzaje (ósemka, dziewiątka, snooker)

Zanim przeczytasz

Bilard to grupa gier na stole pokrytym suknem, w których kijem uderza się wyłącznie białą bilę, a ona trafia bile kolorowe i wbija je do łuz. Gracze uderzają na przemian, a kolejka trwa do pierwszego pudła albo faulu. Reszta zależy od odmiany, więc przed rozbiciem ustalcie, w co gracie. Najpopularniejsza jest ósemka: każdy wbija bile swojej grupy, a partię kończy czarna 8. W dziewiątce biała zawsze najpierw trafia najniższy numer na stole, a w snookerze zbiera się punkty za czerwone i kolorowe bile.

Na czym polega gra w bilard?

Kij służy do jednego: uderzasz nim białą bilę, zwaną rozgrywającą, i nigdy żadnej innej. Kij kończy się kapką, czyli miękką nakładką, która styka się z bilą. Pozostałe bile to bile obiektowe, kolorowe lub numerowane, a zadaniem białej jest trafić je tak, żeby wpadły do łuzy. Łuzy są w narożnikach stołu i pośrodku obu długich boków. Bandą nazywa się obrzeże stołu, od którego bile się odbijają, a suknem zielone pokrycie blatu.

Druga wspólna zasada bilardu dotyczy kolejności. Przy stole grają dwie strony, które uderzają na przemian. Gracz zostaje przy stole, dopóki prawidłowo wbija bile. Kiedy spudłuje albo popełni faul, jego kolejka (podejście) się kończy i do stołu podchodzi przeciwnik. Dzięki temu gra w bilard ma prosty rytm: jedno udane uderzenie daje następne, jeden błąd oddaje stół.

Jakie są rodzaje gry w bilard?

Gry bilardowe dzielą się na trzy rodziny, a różni je przede wszystkim stół. Karambol, nazywany bilardem francuskim, rozgrywa się na stole bez łuz i liczą się w nim odbicia bil, nie wbijanie. Pool, czyli bilard amerykański, ma stół z łuzami w narożnikach i na długich bokach, o długości 7, 8 lub 9 stóp. Snooker, bilard angielski i ruska piramida mają ten sam układ łuz, ale większy stół, najczęściej 12-stopowy.

W poolu najpopularniejsza jest ósemka, a dominującą grą zawodową dziewiątka. Wcześniej tę rolę pełniło 14/1, czyli czternaście plus jeden. Przepisy Światowego Stowarzyszenia Pool-Bilarda (WPA), na których opiera się Polski Związek Bilardowy, obejmują jeszcze dziesiątkę i Black Ball. Na wspólnym wyjściu gra się w praktyce w pool, najczęściej w ósemkę.

Odmiana	Bile na stole	Cel	Kto wygrywa	Dla kogo
Ósemka	biała i 15 numerowanych	wbić swoją grupę (całe albo połówki), na końcu czarną 8	kto pierwszy prawidłowo wbije 8 po zebraniu swojej grupy	na pierwszą partię i do mieszanej grupy
Dziewiątka	biała i 9 numerowanych	zawsze najpierw trafić najniższy numer na stole	kto prawidłowo wbije 9	dla osób, które znają już ósemkę
Snooker	biała, 15 czerwonych, 6 kolorowych	zbierać punkty za czerwone i kolorowe	kto zdobędzie więcej punktów w partii	dla cierpliwych, na dużym stole

Jak wygląda rozbicie i kto zaczyna?

O tym, kto rozbija w pierwszej partii, decyduje rozgrywka o rozbicie, nazywana lagowaniem. To pierwsze uderzenie meczu, takie samo we wszystkich odmianach poolowych:

Rozegrajcie lagowanie: każdy posyła białą do dalszej bandy, a rozbija ten, czyja bila po odbiciu zatrzyma się bliżej bandy bliższej.
Ustawcie bile. W ósemce służy do tego trójkąt, a czarna 8 stoi w jego środku. W dziewiątce bile tworzą romb: bila 1 na szczycie, na punkcie głównym stołu, bila 9 w środku, reszta dowolnie, wszystkie stykają się ze sobą.
Rozbijający ustawia białą w polu bazy, czyli w części stołu za linią bazy, i uderza w ustawione bile.

Zasady ósemki krok po kroku

Wygrywa ten, kto wbije wszystkie bile swojej grupy, całe albo połówki, a potem w osobnym uderzeniu prawidłowo wbije czarną 8. Partia przebiega tak:

Rozbicie nie jest zagraniem deklarowanym. Rozbijający zostaje przy stole, jeśli wbije choć jedną bilę kolorową, a gdy nic nie wpadnie, stół przejmuje przeciwnik.
Po rozbiciu stół jest „otwarty”, a grupę wyznacza pierwsza prawidłowo wbita bila. Kto wbije całą (od 1 do 7), gra całymi, przeciwnik połówkami (od 9 do 15).
Ósemka jest grą deklarowaną. Bil i łuz oczywistych nie trzeba zgłaszać, ale przy zagraniu od bandy albo kombinacji gracz mówi, którą bilę i do której łuzy wbija.
Gracz uderza dalej, dopóki prawidłowo wbija bile swojej grupy. Bile wbite z faulem zostają w łuzach.
Po zebraniu całej grupy gracz celuje w czarną 8 osobnym uderzeniem.
Partię przegrywa ten, kto wbije 8 przed zebraniem swojej grupy albo razem z białą.

Na pierwszą partię z osobami, które nigdy nie grały, wybieram ósemkę, bo cel widać od pierwszego uderzenia. Każdy wie, które bile są jego i czego nie wolno ruszyć przed końcem.

Zasady dziewiątki: czym różnią się od ósemki?

W dziewiątce nie ma grup. Na stole leży biała i bile od 1 do 9, biała zawsze musi najpierw trafić bilę o najniższym numerze, a partię wygrywa ten, kto prawidłowo wbije 9. Od ósemki dzielą ją trzy różnice:

Najniższy numer trafia się pierwszy, ale bile nie muszą wpadać po kolei. Jeśli najniższa na stole jest bila 2 i biała trafi ją pierwszą, a ta wbije 6, gracz zostaje przy stole.
Nic się nie deklaruje: nie zgłasza się ani bili, ani łuzy.
Dziewiątka wygrywa z każdego prawidłowego uderzenia, także z kombinacji, gdy najniższa bila na stole wbije ją do łuzy.

Inaczej wygląda też rozbicie. Jest prawidłowe, gdy biała trafi bilę 1 i wpadnie dowolna bila albo co najmniej 4 bile kolorowe dotrą do band. Dziewiątka wybita poza stół wraca na stół, pozostałe wybite bile już nie wracają.

Jak się gra w snookera?

Snooker to gra na punkty. Gracz wbija na przemian czerwoną i kolorową bilę, a gdy czerwonych zabraknie, kolorowe schodzą ze stołu po kolei od żółtej do czarnej. Czerwona jest warta 1 punkt. Na stole leży ich 15, a obok nich biała i 6 kolorowych bil o stałych wartościach:

żółta: 2 punkty,
zielona: 3 punkty,
brązowa: 4 punkty,
niebieska: 5 punktów,
różowa: 6 punktów,
czarna: 7 punktów.

Kolorowa wbita w czasie, gdy na stole są jeszcze czerwone, wraca na swoje miejsce. Dlatego najwyżej punktowane serie polegają na łączeniu czerwonej z czarną. Seria punktów zdobytych przez jednego gracza w jednym podejściu to brejk, a maksymalny brejk wynosi 147 punktów. Partię wygrywa ten, kto zbierze więcej punktów, więc w snookerze liczy się każde wbicie, a nie tylko ostatnia bila.

Kiedy jest faul i co się wtedy dzieje?

Faul kończy kolejkę i daje przeciwnikowi białą „z ręki”: ustawia ją w dowolnym miejscu stołu i gra dalej. Przepisy wymieniają kilkanaście fauli, w tym podwójny kontakt, zagranie pchnięte, położenie kija na stole i trzy faule z rzędu. Przy towarzyskiej partii spory budzą najczęściej te:

biała wpada do łuzy albo wylatuje poza stół,
biała trafia jako pierwszą niewłaściwą bilę (w ósemce bilę przeciwnika, w dziewiątce bilę wyższą niż najniższa na stole),
po uderzeniu żadna bila nie dotknęła bandy ani nie wpadła do łuzy,
w chwili uderzenia gracz nie ma żadnej stopy na podłodze,
bila obiektowa wylatuje poza stół,
gracz dotyka bili ręką albo ubraniem,
gracz uderza, zanim bile przestaną się toczyć.

Zasada bandy łatwo umyka początkującym. Delikatne trącenie, po którym biała dotyka bili i nic więcej się nie dzieje, to faul, nawet jeśli wyglądało na rozsądną obronę. Przy partii ze znajomymi warto przejrzeć tę listę razem, zanim pojawi się pierwszy spór.

Jak stanąć do pierwszego uderzenia?

Stań stabilnie, oprzyj kij na mostku z dłoni i uderzaj w środek białej płynnym, powtarzalnym ruchem. Celność jest ważniejsza niż siła. Kolejność nauki:

Ustaw się tak, żeby ciało nie chwiało się w chwili uderzenia.
Ułóż mostek, czyli dłoń podpierającą kij na suknie, tak żeby kij przesuwał się po niej równo.
Celuj w środek białej bili.
Uderz swobodnym ruchem i powtarzaj go tak samo przy każdym zagraniu.

Rotację, czyli podkręcenie białej, i cofkę, po której biała wraca po trafieniu, ćwiczy się dopiero wtedy, gdy trafianie w środek wychodzi pewnie. Na tym etapie zacznij też planować: przed uderzeniem pomyśl, gdzie stanie biała, bo od tego zależy następne zagranie.

Jak rozegrać bilard w większej grupie?

Przy stole grają dwie strony, więc większa grupa dzieli się na pary albo drużyny, które uderzają na zmianę. Wolę krótkie partie z rotacją par niż turniej z odpadaniem, bo gra, w której połowa osób tylko patrzy, szybko nudzi. Przed pierwszym rozbiciem ustalcie domowe zasady:

odmianę: ósemka czy dziewiątka,
deklarowanie: każda bila i łuza czy tylko zagrania od bandy i kombinacje,
co po faulu: czy przeciwnik dostaje białą z ręki na całym stole,
kolejność w drużynie: członkowie pary uderzają na zmianę, podejście po podejściu.

Bilard bywa jednym z punktów wspólnego wyjścia zespołu, a pomysły na integrację firmową pokazują, jak taki punkt wpleść w plan od godziny po cały weekend.

Bilard czy kręgle na wspólne wyjście?

Większą grupę łatwiej ogarnąć przy kręglach: wszyscy rzucają na jednym torze po kolei, a przy bilardzie trzeba podzielić się na pary. Bilard wygrywa tam, gdzie grupa chce rozmawiać przy stole i nie przeszkadza jej czekanie na swoją kolej. Jak przebiega partia z 10 ramek i jak liczy się punkty, opisują zasady gry w kręgle.